Το γονιδιακό ντόπινγκ είναι ένας όρος που όλο και περισσότερο ακούγεται τώρα τελευταία. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι μελετώντας το γονιδιακό μας προφίλ θα μπορούν να μας πουν σε λίγα χρόνια αν είμαστε καλοί για κάποιο άθλημα ή «χάνουμε» το χρόνο μας κάνοντας αθλητισμό.
Τα πράγματα, φυσικά, δεν είναι τόσο απλά. Όσο δύσκολο είναι να βγουν οι δύσκολοι λεκέδες από τα ανοιχτόχρωμα σε χαμηλή θερμοκρασία (όπως υπόσχονται οι διαφημίσεις!), τόσο δύσκολο είναι να μπορούμε με το γονιδιακό προφίλ να προβλέψουμε την πιθανότητα να γίνει κάποιος μεγάλος αθλητής (όπως υπόσχονται οι επιστήμονες). Ο λόγος είναι απλός: τα περισσότερα αθλήματα απαιτούν μία πολύπλοκη αλληλεπίδραση ικανοτήτων, που είναι δύσκολο να τις ξεχωρίσουμε και να τις «ζυγίσουμε». Πάντως, τα πρώτα αθλήματα που θα γίνουν θύματα του γονιδιακού ντόπινγκ είναι τα αθλήματα που απαιτούν συγκεκριμένη σωματική διάπλαση, όπως η ποδηλασία δρόμου ή ο μαραθώνιος. Ένας αθλητής με γονιδιακό προφίλ που του δίνει ένα μυϊκό σύστημα φτιαγμένο για αντοχή, έχει ξεκάθαρο προβάδισμά σε σχέση με έναν αθλητή που δεν έχει τέτοιο μυϊκό σύστημα. Σημαντικές αλλαγές στο μυϊκό σύστημα δεν μπορούν να γίνουν στην ζωή ενός ατόμου, άρα ο αρσιβαρίστας δεν θα γίνει ποτέ καλός μαραθωνοδρόμος όσο και αν προσπαθεί (όσο και αν οι παιδικές ταινίες προσπαθούν να μας πείσουν για το αντίθετο). Πρέπει να το παραδεχτούμε όλοι: οι μεγάλοι αθλητές γεννιούνται, δεν γίνονται. Φυσικά, θέλει δουλειά (τι δεν θέλει άραγε) και σκληρή προπόνηση, αλλά αυτά δεν αρκούν αν δεν υπάρχει το γονιδιακό προφίλ.
Ας φανταστούμε, λοιπόν, ένα κόσμο που ένα γονιδιακό τσεκ απ μπορεί να μας πει αν θα γίνουμε επαγγελματίες αθλητές ή δεν αξίζει να χαραμίζουμε τον χρόνο μας, και τον χρόνο των ομοσπονδιακών προπονητών, με τον αθλητισμό. Αρχικά, φαίνεται να έχει πολλά καλά. Μπορούμε να επικεντρωθούμε σε άτομα με σημαντικές προβλέψιμες ικανότητες, προσφέροντας όλες τις διευκολύνσεις για μέγιστη απόδοση. Το άτομο θα ξέρει ότι είναι «αυτός που πρέπει» και δεν θα αναρωτιέται σε κάθε αποτυχία αν πρέπει να τα παρατήσει. Οι γονείς του το ίδιο. Θα μπορούν να φτιαχτούν ομάδες με ικανούς αθλητές και να μην μπλέκουν οι καλοί με τους «άλλους», όπως τώρα. Θα φτιαχτούν λίγες ομάδες με κορυφαία στελέχη (προπονητές, φυσιοθεραπευτές, ψυχολόγους, φροντιστές, γιατρούς) που δεν θα «χαραμίζονται» για τον καθένα και θα επικεντρωθούν μόνο σε αυτούς που πρέπει. Αυτό σίγουρα θα φέρει αποτελέσματα. Σίγουρα θα φέρει πρωτιές. Σίγουρα θα φέρει χρυσά μετάλλια και μεγάλες επιτυχίες στις χώρες που θα το εφαρμόσουν πρώτες. Αρκεί να είναι σίγουρη η χώρα ότι αυτό θέλει.
Εδώ θίγεται και πάλι ένα ζήτημα του αθλητισμού, που αποφεύγουμε όλοι να το θίξουμε και αιωρείται, χωρίς να το ξεκαθαρίζει κανείς. Τελικά, γιατί θέλουμε ο κόσμος να αθλείται; Θέλουμε τα χρυσά; Θέλουμε τις πρωτιές; Ή θέλουμε τον πληθυσμό της χώρας μας (και του κόσμου ολόκληρου) να περνάει καλά αθλούμενος και να είναι σε καλή φυσική κατάσταση; Η απάντηση δίνεται εύκολα. Βλέποντας τα γεμάτα ποδοσφαιρικά γήπεδα και τους μισθούς των επαγγελματιών αθλητών, μάλλον θέλουμε τα χρυσά, τη διάκριση. Όχι τη δική μας διάκριση, αλλά των αθλητών που υποστηρίζουμε! Μίας ομάδας ή ενός αθλητή, που το μόνο που μας ενώνει είναι η επιλογή μας να την/τον υποστηρίζουμε ή ότι γεννηθήκαμε κάπου κοντά (ας πούμε, στην ίδια χώρα). Πιστεύω ότι ο αθλητισμός είναι διασκέδαση πρώτα για τον ασκούμενο και μετά καλή φυσική κατάσταση και υγεία. Είμαι σίγουρος ότι οι περισσότεροι αναγνώστες συμφωνούν μαζί μου γιατί «αν δεν ταιριάζαμε, δεν θα συμπεθεριάζαμε».
Πάντως, οι αθλητές που γυμνάζονται για διασκέδαση είναι η μειοψηφία. Πλειοψηφία είναι οι θεατές των πρωταθλητών. Το γονιδιακό ντόπινγκ θα διευρύνει περαιτέρω αυτό το χάσμα και θα κάνει τη διαδρομή από τον καναπέ του θεατή στην άθληση ακόμα μεγαλύτερη. Μάλιστα, αυτή η κατάσταση θα ξεκινάει από την μικρότερη ηλικία. Ποιο παιδάκι θα ξεκινούσε αθλητισμό γνωρίζοντας ότι είναι γονιδιακά σε δυσμενή θέση για διάκριση στο άθλημα του αγαπημένου του αθλητή; Με ποια διάθεση θα πάει στον στίβο, στο γήπεδο, στον αγώνα γνωρίζοντας ότι οι επιστήμονες έχουν στοιχεία ότι είναι κατώτερος γονιδιακά;
Φυσικά, τα ηθικά ερωτήματα ποτέ δεν σταμάτησαν την «πρόοδο». Πάντα, η ανθρωπότητα είναι αισιόδοξη ότι «η επιστήμη» θα δώσει τις σωστές απαντήσεις. Θα νουθετηθεί στο τέλος. Η ατομική ενέργεια θα χρησιμοποιηθεί για ενέργεια και όχι για καταστροφή (αν και η ιστορία επιβεβαιώνει το αντίθετο). Θα επικρατήσει το καλό, όπως στον κινηματογράφο. Αλλά, η αλήθεια είναι ότι οι επιστήμονες δεν διαβάζουν φιλοσοφία, ούτε ηθική. Ούτε τη διδάχτηκαν στο πανεπιστήμιο, ούτε προλαβαίνουν με τα ωράρια που δουλεύουν στο εργαστήριο. Και ο θεατής πληρώνει. Αγοράζει τη μπύρα, την πίτσα και το αυτοκίνητο που βλέπει στο ημίχρονο.
Ποια συμπεριφορά, λοιπόν, μπορεί να δώσει λύση; Αλλαγή νοοτροπίας. Αθλητισμός για τη διασκέδαση του αθλητή και όχι για το θέαμα. Να κάνουμε αθλητισμό και όχι να βλέπουμε αθλητισμό. Και το ίδιο να εμφυσήσουμε στα παιδιά μας και στους γύρω μας.
Τέλος, θα σας πω και τη δική μου εμπειρία από την παλιάς μορφής «γονιδιακό ντόπινκ». Όταν ήμουν 12 χρονών, στο γυμνάσιο, έπαιζα συνέχεια βόλεϊ. Μου άρεσε πολύ και σε κάθε διάλειμμα στο σχολείο έπαιζα. Η ένθερμη ενασχόλησή μου με είχε κάνει πολύ καλό σε αυτό το άθλημα. Αλλά ο χρόνος ενασχόλησης στο σχολείο δεν μου αρκούσε, ήθελα να παίξω κι άλλο. Αποφάσισα να πάω στον Ιωνικό Νέας Φιλαδέλφειας γιατί ήταν κοντά στο σπίτι μου. Πήγα, λοιπόν, ένα Σάββατο πρωί, που δεν είχα σχολείο, να ρωτήσω τί πρέπει να κάνω ,για να συμμετέχω στις προπονήσεις της ομάδας. Ήμουν μόνος και για κακή μου τύχη, συνάντησα μερικούς από αυτούς τους χοντρούς «παράγοντες», γιατί φορούσανε καθημερινά ρούχα και όχι φόρμα. Ρώτησα «τι να κάνω για να μπω στην ομάδα βόλεϊ;» και η απάντηση ήταν αυτόματη από έναν από αυτούς: «να ψηλώσεις», με το κλασσικό μειδίαμα. Με άσχημο τρόπο, τότε κατάλαβα ότι δεν ήμουν γονιδιακά καλός για να κάνω αθλητισμό. Φυσικά, από τότε, όχι μόνο δεν ξανάπαιξα βόλεϊ, αλλά κανένα άθλημα μέχρι να γίνω 19 χρονών, οπότε και στο δεύτερο έτος της Ιατρικής άρχισα πάλι να γυμνάζομαι συστηματικά, όπως κάνω ακόμα. Καλές βόλτες!
